![Пенсия чегерүү кандай жүргүзүлөт? Пенсия чегерүү кандай жүргүзүлөт?](https://oj.kg/wp-content/uploads/2023/09/pensii1.jpg)
Сүрөт: zakon.kz
Мурзабаев Нурлан Кубанычбекович, Өзгөн райондук социалдык фондбашкармалыгынын башчысы.
— Нурлан Кубанычбекович, пенсия менен камсыздоо жөнүндө айтсаңыз?
— Мамлекет — камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөгөн жарандарга пенсия төлөп берүүгө кепилдик берет. Жаран келечектеги пенсиясын түптөөгө өзү катышып, анын өлчөмүнө таасир эте алат. Пенсия камсыздандыруу жана базалык бөлүктөн турат, ар бир жарандын пенсиясынын камсыздандыруу бөлүгү, убагында канча камсыздандыруу төгүмүн чегергенине жараша аз же көп болот.
Пенсиялык фондко камсыздандыруу төгүмдөрүн үзгүлтүксүз төлөгөн шартта – жаран улгайганда, майып болгондо, багаар-көрөөрүнөн ажыраганда пенсия менен камсыз болот. Келечектеги пенсиянын өлчөмү төлөнгөн камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасына жараша болот. Пенсия төлөө «Айыл банк», «РСК банк», АКБ «Кыргызстан», Керемет банк, КICB, «Бакай» банк, «Бай-түшүм банк», «Халык банк», «Азия банк», «Капитал банк», «Эко-исламик банк», «Компаньон банк», «Доскредо банк» жана «Финка банктары» аркылуу жүргүзүлөт. Бардык банктарда пенсионерлердин пенсия алуусу үчүн банкоматтар коюлган.
2023-жылдын 8 айында жалпы 28443 пенсионер катталган. Анын ичинен 20815 пенсионер пенсиясын банктардан алышат. Бул жалпы пенсионерлердин 73,2 % түзөт, 7628 пенсионер пенсиясын ААК «Кыргыз Почтасынын» Өзгөндөгү филиалы аркылуу алып 26,8 % түздү.
— Коммерциялык банктар аркылуу пенсия алуунун артыкчылыктары эмнеде?
— Банк аркылуу пенсионерлер пенсиясын банк бөлүмүнүн кассасынан ала алышат же банк картасы менен акча каражаттарын банкомат аркылуу чыгарып алса болот. Пенсиясын банк картасы аркылуу алуу пенсионерлерге акча каражаттарын каалагандай өлчөмдө жана аларга ылайыктуу мезгилде чыгарып алууга мүмкүндүк түзөт. Акчаны ошондой эле тийиштүү банктын банкоматы бар башка шаарда же айылда жүрүп деле чыгарып алса болот. Банк картасынын жардамы менен ошондой эле коммуналдык жана мобилдик операторлордун (телефон) кызмат көрсөтүүлөрүн комиссиялык жыйымсыз төлөсө болот.
![Пенсия чегерүү кандай жүргүзүлөт?](https://oj.kg/wp-content/uploads/2023/09/photo_2023-09-19_09-35-02.jpg)
Мурзабаев Нурлан Кубанычбекович, Өзгөн райондук социалдык фондбашкармалыгынын башчысы.
— Пенсионерлердин банктык эсептерине пенсия чегерүүнүн тартиби кандай?
— Пенсия төлөөгө акча каражаттар, ошондой эле качан бул күн дем алыш жана майрам күндөрүнө туш келип калгандыгын кошпогондо, ар бир айдын 10 числосунан баштап банктарга которулат.
— Коммерциялык банктар аркылуупенсия алуунун тартиби кандай?
— Паспорт, пенсиялык күбөлүк жана банктан ачылган өздүк эсебин алып келип социалдык фондко тапшыруу керек. Пенсионерлер пенсиясынын акчалары чегерилгенден кийин банктык эсептен каалаган күнү алса болот.
— Банк аркылуу пенсия алган пенсионерлер эмнени билиши керек?
— Пенсионер ар 6-ай сайын өздүктү тастыктоочу документти (паспорт, пенсиялык күбөлүк) алып келип Социалдык фонд башкармалыгынан каттоодон өтүп туруусу зарыл. Эгерде, пенсионер пенсиясын катары менен алты ай бою албаса, анда пенсия төлөө токтотулат жана төлөөнү кайра жаңылоо үчүн Социалдык фондго жашаган жери боюнча (пенсиялык ишинин турган жери боюнча) арыз жазууга туура келет.
![Пенсия чегерүү кандай жүргүзүлөт?](https://oj.kg/wp-content/uploads/2023/09/photo_2023-09-19_09-35-16.jpg)
— Пенсия төлөөнүн жалпы тартиби жөнүндө маалымат берсеңиз?
— Пенсияны пенсионер өзүнүн калоосу менен банктан жана почта аркылуу алат. Пенсионердин пенсиясын ишеним катта көрсөткөн адам гана ишеним кат аркылуу ала алат. Ишеним кат боюнча бир жылдан өтсө пенсия пенсионер жыл сайын аны пенсия алган жери боюнча каттатуу фактысын ырастаган шартта ишеним каттын бардык колдонуу мөөнөтүнүн ичинде төлөнөт. Банктан алган пенсионерлердин саны өткөн жылга караганда 1772 пенсионерге көбөйдү. Каза болгон пенсионерлердин үй-бүлө мүчөлөрүнө сөөк койуу үчүн жөлөк пул 31700 сомду түзөт. 2023-жылдын 8 айында 518 каза болгон пенсионер үчүн 16420600 сом төлөнүп берилди.
— “Кыргыз почтасы” мамлекеттик ишканасы аркылуу пенсия кандай тартипте төлөнөт?
— “Кыргыз почтасы” мамлекеттик ишканасы аркылуу пенсионерлер пенсиясын үйүнө жеткирүү менен же жашаган жериндеги почта бөлүмүнөн өз алдынча алса болот. Бул учурда ар бир пенсионерге пенсия алуу күнү жеткирүү графигине ылайык белгиленет. Пенсия почта бөлүмдөрү аркылуу ар бир айдын 10нан 25не чейинки күндөрү төлөнөт. Учурдагы ай үчүн пенсия өздүгүн ырастаган документти бергенде төлөнөт. Пенсионер пенсия жеткирген уюмду, ошондой эле пенсия алуу ыкмасын (пенсияны үйүнө почта бөлүмүнүн кызматкери менен жеткирүү, почта бөлүмүнүн же банктын кассасында алуу же пенсиясынын суммасын пенсионердин банктагы карта эсебине которуу аркылуу) тандоого укуктуу.
— Пенсиялык топтоо фонду тууралуу айтсаңыз?
— Пенсиялык топтоо фонду 2010-2011-жылдарда бардык иштеген кызматкерлердин айлык акысынан 2% өлчөмүндө кармалган. 2012-жылдын январь айынан баштап Пенсиялык топтоо фонду жаш курагы боюнча кармала баштады. Тактап айтканда 2012-жылдан бери иштеп жаткан пенсионерлерден, майыптардан, 01.01.1964-жылга чейинки төрөлгөн эркектерден жана 01.01.1969-жылга чейинки төрөлгөн аялдардан пенсиялык топтоо фонду кармалбай келе жатат. Ал эми 01.01.1964-жылдан кийинки төрөлгөн эркектерден жана 01.01.1969-жылдан кийинки төрөлгөн аялдардан айлык акысынан 2% өлчөмүндө пенсияга чыкканга чейин кармалып жатат.
Пенсиялык топтоо фондусуна кармалган акча каражаттары бүгүнкү күндө пенсияга чыккан пенсионерлерге, өлгөндөрдүн мураскорлоруна инвестициялык кирешелери менен бирге төлөнүп берилип жатат. Пенсиянын топтоо бөлүгүн алуу үчүн 125 адам кайрылып, 2 193 926 сом төлөнүп берилди. Жалпы негизде курагы боюнча пенсияга төмөнкү адамдар укуктуу: 25 жыл камсыздандыруу стажы бар 63 жашка чыккан эркектер, 20 жыл камсыздандыруу стажы бар 58 жашка чыккан аялдар.
— Пенсиялардын камсыздандыруу бөлүктөрү кандай тартипте көбөйтүлөт?
— Кыргыз Республикасынын Президентинин 2023-жылдын 13-сентябрдагы № 235 Указына ылайык, 1-октябрда 30 миң сомго чейин пенсия алган жарандардын пенсиясынын камсыздандыруу бөлүктөрү 38%га Социалдык фонддун каражаттарынын эсебинен көбөйтүлөт. Бүгүнкү күндө базалык бөлүк 3170 сомду түзөт. Мында пенсиянын камсыздандыруу бөлүктөрү 500 (беш жүз) сомдон кем эмес өлчөмдө кошулат.
Райондогу 28443 пенсионерлердин ичинен карылыгы жана майыптыгы боюнча пенсия алуучу 26950 пенсионерлерге кайра эсептөөгө чейинки сумма 187 181 891 сом болгон болсо, кайра эсептөөдөн кийинки сумма 227 377 561 сомду түзөт, башкача айтканда бир айлык керектелүүчү сумма 40 195 670 сомго көбөйөт. Натыйжада орточо 1491 сомго көбөйүп, көбөйгөнгө чейин орточо пенсия 6945 сом болгон болсо, кайра эсептөөдөн кийин 8437 сомду түзөт. Ал эми багуучусунан ажырагандыгы боюнча пенсия алуучулардын пенсиясы балдардын санына жараша каза болгон ата-энесинин камсыздандыруу бөлүгү 38 % жогорулатылат. 2023-жылдын 8 айында пенсияга чыгуу үчүн 1435 жаран арыз менен кайрылып, жаныдан пенсия чегерилди. Анын ичинен, жашы боюнча – 1177, майыптыгы боюнча – 199, багуучусунун ажырагандыгы боюнча – 59.
А.МАТИЕВА